Хош келдіңіз, Әзиз бей!

Түріктің атақты сатирик жазушысы Әзиз Несиннің шығармалары қазақ қоғамына жазушының көзі тірі кезінде ақ етене болды. Әзиз бейді біздің қаламгерлер бастапқыда орыс тілінен аударған болса, соңғы жылдары тікелей түрік тілінен аударушылар да бар.

2019_11_07_022559286900

Несин шығармаларының шынайылығы, шор боп қатқан түйінді мәселелерді жеңіл юмормен жеткізе білетіндігі, әңгімені қиыннан қиыстырып жатпай-ақ, бірден бастап кетіп, оқырманды магниттей тартып тұруы түрік жазушысының туындыларына қызығушылықты, сұранысты арттыра бермек.
Несинді қазақша сөйлеткен қаламгерлердің ішінде Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, жазушы Ғаббас Қабышұлының орны ерекше. Олай дейтініміз Ғабаң Несин шығармаларын аударуға өткен ғасырдың 80-жылдары кіріскен адам. Өзі естеліктерінде Әзиз Несинмен 1981 жылы Мәскеуде КСРО жазушыларының жетінші құрылтайында кездескенін жазады. Сол кездесуде Несин туралы мақаласы бар кітабын сыйлап тұрып, атақты сатириктің төрт әңгімесін аударғанын өзіне баяндайды. Одан кейін де жазушының Несин шығармаларын қазақша сөйлеткенін көбіміз білеміз. Атап айтқанда «Футбол сұлтаны» романы мен «Әңгіме оқи отырыңыз» деген атпен әңгімелер жинағын шығарған. Ал жуырда дәл осы автордың тәржімасымен Нұр-Сұлтандағы «Фолиант» баспасынан Әзиз Несиннің «Сиқыр айна» кітабы шықты. «Сиқыр айна» «Үздік шетел классикасы» сериясымен жарық көрді.

Несин соңына бай мұра қалдырған қаламгер. Ол қолына қалам ұстаған 56 жылда әзіл-сықақ әңгімелерінің 34 жинағын, 5 өлең жинағын, 8 романы мен 6 пьеса қалдырыпты. Сонша көп дүниені бүкіл адамзатқа ортақ дүние десек те, түбі бір түркі дүниесінің өкілі ретінде оның кейіпкерлері діні мен ділі бөлек бөтендерден  гөрі өзімізге етене, тіпті оларды біз жақсырақ танитын сияқтымыз. Бұл бір жағынан менталитетке қатысты болса, екіншіден, кейіпкерлерінің қиял дүниесінде емес, кәдімгі тұрмыстық-әлеуметтік мәселелермен күніне бірнеше мәрте жолығып, «жер бетінде» өмір сүруімен де байланысты болуы мүмкін. Түрлі тағдыр, түрлі мамандық иесі, түрлі мінез-құлық, түрлі сипаттағы бейнелер Әзиз Несин қаламына ілінгенде тірі бейнелердей әсер ететінін де айту керекпіз. Мысалы, «Газет неге жабылды?» әңгімесінің кейіпкерін өзіміз журналист болған соң ба, шынайы қабылдаймыз. Ол кейіпкер не дейді: «Менің мақалам газеттің ең елеулі, ең көлемді материалы болды. Журналистік тірліктегі ең бірінші ірі табысым болды. Сөйтіп біздің газет басқа газеттерге шаңын да көрсетпей кетті. Басқа газеттердің бәрі де концерт жайында бірінші беттеріне бірер жол ғана хабар беріп, оның кейінге қалдырылғанын айтыпты. Ал мен қойылмаған концерт туралы мақала жазуда дүние жүзіндегі тұңғыш сыншы боп шыға келдім». Күлкілі иә. Бірақ газет одан жабылмаған ғой. Шетелді аралауға аттанғалы тұрған мемлекет қайраткерлерінен құрылған делегация суретінің астына «Жергілікті асыл тұқымды сиырлар» деп, ал асыл тұқымды сиырлардың суретінің астына «Біздің делегацияның Еуропаны аралауға ұшқалы тұрған сәті» деп түсініктеме берілген. Мұндай күлкілі де қызықты жайттар біздің газеттерде де талай орын алған шығар!

Әзиз Несиннің «Сиқыр айна» кітабына жиыны елу төрт әңгіме енгізілген. Оның ішінде өзімізге етене таныс «Полицейлерге жаным ашиды», «Бәленің бәрі шұлықтан басталады», «Шарапханадағы сырласу», «Шерменде қашан туған?», «Сирек кездесетін сұмырай», «Мысекең сорлады», «Үш періштенің шешесі», «Кәдімгі есекпіз», «Өзін өзі танымаған король» сынды әңгімелерді де көріп қуанып қалдық. Классиканың аты классика емес пе? Қашан оқысаң да жаңа қырынан ашыла береді. Әзиз Несин әңгімелері де сондай. «Бұрын оқығам» деп томсарып қалмайсың. Оқырмандарын күлдіріп отырып мұңайтатын, мұңайтып отырып ойлантатын Несин әңгімелеріне «хош келдіңіз» дейміз.

Айгүл Сейілова

https://egemen.kz

Оставить комментарий